HISTORIA ARCHIWUM PAŃSTWOWEGO W PŁOCKU

   Archiwum Państwowe w Płocku swymi początkami sięga XIII wieku. Powstało wtedy Archiwum Zamku Płockiego - jedno z najstarszych archiwów w Polsce. Gromadziło akta wytworzone przez kanclerza i starostę. Starosta sprawował nadzór nad zamkiem, zawiadywał majątkami książęcymi i wykonywał władzę sądowniczą nad grodem. Z czasem przekazał swe uprawnienia sądom grodzkim, potem ziemskim. W wyniku ich działalności powstały księgi grodzkie i ziemskie. Archiwum Zamkowe funkcjonowało do połowy XVII w. Liczne wojny doprowadziły do rozproszenia jego zasobu. Pozostałą część zniszczyli Szwedzi w 1705 roku zdobywając Zamek. Los tych dokumentów jest bliżej nieznany. Jedynie drobna część zbiorów została przekazana do utworzonego w 1825 roku Archiwum Akt Dawnych.
   Drugim archiwum, które przetrwało właściwie do dziś dnia było Archiwum Diecezjalne. Przechowywano tam akta powstałe w wyniku działalności kancelarii biskupa, jako zawiadującego diecezją. Ważniejsze dokumenty książęce składano właśnie tam. Do dziś przechowywany jest w tym archiwum dokument lokacyjny miasta Płocka z 1237 r. W czasie II wojny światowej cały zasób został wywieziony do Królewca, potem do Niemiec. Większość zbiorów wróciła jednak do Płocka. Dziś zasób zaliczany jest do najcenniejszych zbiorów archiwalnych. Siedzibą Archiwum Diecezjalnego od 1925 r jest Biblioteka Diecezjalna. Przez wiele lat placówką kierował zasłużony dla Płocka ks. Tadeusz Żebrowski. Obecnie funkcję dyrektora Archiwum pełni ks. Dariusz Majewski

   Stosunkowo wcześnie, bo już w XV wieku powstało w Płocku Archiwum Miejskie. Zbierano tam dokumenty dotyczące funkcjonowania miasta. W tym okresie akta związane z przywilejami i nadaniami szczególnie chroniono. Rozwój samorządu miejskiego, rady miejskiej jako organu administracyjnego i ławy miejskiej jako władzy sądowniczej doprowadził do konieczności utworzenia kancelarii. W wyniku ich działalności powstały księgi radzieckie, ławnicze i wójtowskie. W XVI wieku zaczęto prowadzić księgi rachunkowe oraz księgi korespondencji. W 1533 r. sporządzono pierwszy sumariusz przywilejów miejskich. W XVIII i XIX wieku, mimo upadku wielu archiwów miejskich na terenie Królestwa Polskiego, archiwalia płockie przetrwały. Przechowywano je w Starym Ratuszu drewnianym na Rynku Starego Miasta a następnie w nowym murowanym od 1825 r. Władze administracyjne troszczyły się o los archiwaliów. Prefekt Departamentu płockiego Rajmund Rembieliński polecił uporządkowanie i zewidencjonowanie akt w Archiwum Miejskim. W 1821 r. Komisja Województwa Płockiego poleciła sporządzić kopie przywilejów miasta Płocka. Wykonano je w kilka lat później zatrudniając archiwistów Archiwum Akt Dawnych w Płocku - Sikorskiego i Wrońskiego. Zachowany do dziś kopiariusz zawiera dokumenty z lat 1361- 1782.

   Ważną rolę w dziejach archiwów płockich odegrało Archiwum Akt Dawnych przy Trybunale Cywilnym W Płocku. Utworzono je ok. 1825 r. Archiwum Akt Dawnych mieściło się w klasztorze dominikańskim, w budynku dawnego pałacu biskupiego, zajmowanym przez Trybunał Cywilny oraz wieży Kościoła Katedralnego. Gromadzono tam akta sądowe, akta grodzkie i dokumenty pergaminowe. Przechowywano je w kasie miejskiej pod dozorem kasjera i prezydenta. Zasób tego archiwum jako jednego z pierwszych przejęło Archiwum Akt Dawnych w Warszawie w 1880 r. Mimo protestów płocczan zbiory zostały wywiezione z Płocka.

   Archiwum Państwowe w Płocku zostało powołane do życia w 1919 roku. Działalność i organizacja służby archiwalnej w tym okresie opierała się na reskrypcie Rady Regencyjnej z dnia 31 lipca 1918 r. i dekrecie Naczelnika Państwa z dnia 7 lutego 1919 r., dotyczącym organizacji archiwów państwowych i opieki nad archiwaliami.

   Powołany przy Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Wydział Archiwów Państwowych przejmował nie tylko istniejące dotychczas na ziemiach polskich archiwa, ale także pozostawione przez władze zaborcze registratury urzędów i różnych instytucji. Potrzeba pomieszczenia tych akt, spowodowała rozszerzenie sieci archiwalnej przez utworzenie nowych archiwów. Między innymi zostało utworzone Archiwum Państwowe w Płocku.

   W myśl w/w aktów prawnych Archiwum Państwowe w Płocku było Instytucją powołaną do przechowywania wszelkiego rodzaju zabytków rękopiśmiennych dotyczących dziejów państwa i społeczeństwa. Poza tym zobligowane było do udostępniania przechowywanych materiałów. Do obowiązków Archiwum Państwowego należało dokonywanie wszelkiego rodzaju kwerend, wydawanie odpisów, wypisów, regestów i tłumaczeń z przechowywanych dokumentów.

   Czynności urzędowe z zakresu nadzoru nad narastającym zasobem archiwalnym, tj. przygotowywanie wniosków dotyczących normatywów kancelaryjnych, wizytacje archiwów zakładowych i udzielanie fachowych porad w zakresie ich prowadzenia, za zgodą i na mocy porozumień z odpowiednimi ministerstwami, należały wówczas bezpośrednio do kompetencji w/w Wydziału Archiwów Państwowych.

   Pracowników archiwów państwowych, tj. archiwistów, asystentów i praktykantów powoływało Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Według regulaminu "O obowiązkach urzędników archiwalnych" z 1919 r., do obowiązków pracowników archiwalnych, zatrudnionych w wymiarze 36 godzin tygodniowo, należało: porządkowanie akt,sporządzanie inwentarzy, repertoriów, indeksów itp., udostępnianie akt badaczom, przygotowywanie materiałów archiwalnych do druku.

   Wydany w 1929 r. nowy regulamin czynności niższych funkcjonariuszy służby archiwalnej zmienił nieco stanowiska służbowe, ale zadania pozostały te same.

   Swoją działalność Archiwum Państwowe w Płocku rozpoczęło 2 czerwca 1919 roku. Początkowe lata funkcjonowania Archiwum nie należały do łatwych. Jednoosobowa obsada i trudne warunki lokalowe nie ułatwiały wykonania ogromu postawionych przed placówką zadań. Nowo powstałe Archiwum miało zabezpieczyć dokumentację z terenu byłej guberni płockiej. Pierwszym kierownikiem został prof. Stefan Welamin Rutski, długoletni nauczyciel gimnazjów płockich. Funkcję tę sprawował do roku 1922 kiedy, kierownictwo Archiwum przejął Stanisław Zgliczyński. Pierwsza siedziba Archiwum mieściła się w budynku Gimnazjum Państwowego im. Marsz. St. Małachowskiego.

1. Budynek Gimnazjum Państwowego im. Marsz. St. Małachowskiego.

   Dopiero w 1929 roku przeniesione zostało na parter gmachu Starostwa Powiatowego (obecnie budynek Delegatury Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie przy ul. Kolegialnej 15, wcześniej funkcjonowały tam również władze administracyjne: Kamera Pruska, Płocki Rząd Gubernialny).

2. Budynek przy ulicy Kolegialnej 15.

   W pierwszych latach 1920-1931 działalność sprowadzała się w zasadzie do gromadzenia, zabezpieczenia, a tylko częściowo do porządkowania archiwaliów po byłych władzach rosyjskich i skupienia ich pod właściwym zarządem archiwum. Prace porządkowe zgromadzonych archiwaliów na szerszą skalę rozpoczęto dopiero w okresie, kiedy dyrektorem Archiwum Państwowego w Płocku był Władysław Prawdzik (1932-1935). Zasób w minimalnym stopniu był wykorzystywany przez badaczy i to niemal wyłącznie regionalnych. Wpływały na to niewątpliwie trudne warunki lokalowe, ciasnota w magazynach i częste przeprowadzki. Priorytetowe zadanie nowego dyrektora miało na celu uruchomienie pracowni naukowej, aby akta można było udostępniać m.in. do badań naukowych na szerszą skalę.

   W latach 1935-1938 kierownictwo Archiwum Państwowego w Płocku sprawował Jerzy Frankenstein, a następnie od dnia 1 września 1938 roku do chwili wybuchu wojny dr Marian Witkowski.

   W ciągu dwóch lat uporządkowane zostały najważniejsze zespoły archiwalne. Uruchomiono pracownię naukową, którą odwiedzali pracownicy naukowi, studenci i uczniowie, m.in., ks. Biskup P. Kubicki z Sandomierza, dr Al. Maciesza prezes Towarzystwa Naukowego, dyrektor Wł. Wrobel, ks. Wł. Skierkowski, autor "Wesela na Kurpiach", dyrektor Jan Rapacki z Niegłos, ks. prefekt Czesław Lissowski z Rypina, dr Arno Goldkinowa, Adam Chętnik, kierownik Stacji Naukowej nad Narwią, ks. kan. Wł. Mąkowski i wielu innych. W pracowni naukowej można było korzystać nie tylko z akt pochodzących z zasobu archiwum płockiego, ale też za pośrednictwem tegoż archiwum sprowadzać akta z innych archiwów, ponosząc tylko koszty przesyłki.

   Nieznana jest dokładnie wielkość zasobu ówczesnego Archiwum Państwowego w Płocku, lecz wiadomo, że zgromadziło ono dziewiętnastowieczne archiwalia byłych płockich władz wojewódzkich i gubernialnych, władz i instytucji skarbowych włościańskich, szkolnych, księgi szlachty dziedzicznej, zbiór planów miast obszaru płockiego oraz akta władz okupacyjnych niemieckich w Płocku z okresu I wojny światowej. Były to m.in.:

1) akta byłej Komisji Wojewódzkiej i Rządu Gubernialnego Płockiego z lat 1866-1914,
2) akta Kancelarii Gubernatora płockiego z lat 1855-1914,
3) akta Marszałka Szlachty byłej guberni płockiej z lat 1836-1865,
4) akta Izby Skarbowej płockiej z lat 1807-1914,
5) akta Komisji Gubernialnej ds. włościańskich i Komisarza Włościańskiego w Płocku z lat 1864-1914,
6) akta Gimnazjów rządowych - męskiego i żeńskiego Płocku z lat 1828-1914,
7) akta byłej Dyrekcji Naukowej Płockiej z lat 1864-1914,
8) akta byłych władz okupacyjnych niemieckich z lat 1914-1918,
9) plany miast Mazowsza płockiego oraz plany nieruchomości miejskich i wiejskich,
10) akta Dyrekcji Szczegółowej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Płocku.

   Działalność Archiwum Państwowego w Płocku przerwał wybuch II wojny światowej. Archiwa polskie na terenie Generalnej Guberni zostały podporządkowane niemieckiemu okupacyjnemu zarządowi archiwalnemu, zaś archiwa znajdujące się na terenie obszarów włączonych do Rzeszy wciągnięte zostały do pruskiej sieci archiwalnej. Na obszarach północnego Mazowsza, które na podstawie dekretu Hitlera z 8 października 1939 roku weszły w skład Prus Wschodnich, nie tylko nie stworzono nowych organów państwowej służby archiwalnej, ale zlikwidowano działające dotąd polskie Archiwum Państwowe w Płocku. Obszar ten podporządkowano prowincjonalnemu Archiwum Państwowemu w Królewcu, w którym też w styczniu 1941 roku umieszczono cały zasób archiwum płockiego.

   Po zakończeniu działań wojennych, pierwszoplanowym zadaniem stało się zabezpieczenie i scalenie rozproszonych archiwaliów, które narażone były na zniszczenie. Jeszcze do roku 1948 losy zasobu Archiwum były nieznane, ale jak wkrótce się okazało, ocalało tylko 30% jego dawnego zasobu, który zabezpieczyły wojska radzieckie i przekazały do Warszawy. Czasowo ulokowano go w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. Stamtąd akta partiami wróciły do reaktywowanego w roku 1950 Powiatowego Archiwum Państwowego w Płocku.

   Podstawą organizowania sieci archiwów państwowych w okresie po II wojnie światowej było zarządzenie Ministra Oświaty z 21 lipca 1950 r. w sprawie utworzenia oddziałów powiatowych Wojewódzkich Archiwów Państwowych, dekret z dnia 29 marca 1951 r., oraz zarządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 czerwca 1951 r. w sprawie utworzenia archiwów centralnych i terenowych. Wśród powołanych wówczas 52 oddziałów znalazło się Powiatowe Archiwum Państwowe w Płocku. Do 1952 roku podlegało ono Archiwum Akt Nowych w Warszawie, zaś od 1953 r. Wojewódzkiemu Archiwum Państwowemu w Warszawie. Organizatorem i pierwszym jego kierownikiem był Wacław Pukas. Funkcję tę pełnił do 1952 roku. Obsada Oddziału Powiatowego składała się początkowo z dwóch osób, tj. kierownika i woźnego. W dniu 10 kwietnia 1951 r. w piśmie do Archiwum Akt Nowych w Warszawie kierownik meldował, że po powrocie do Płocka z dniem 6 kwietnia 1951 r. przystąpił do objęcia lokalu przyznanego przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej po byłym Inspektoracie Pracy. Lokal ten mieścił się przy ulicy Tumskiej 2 i był zajęty przez organistę i chór katedralny. Składał się z dwóch pokoi i holu, pokoje położone były od południowego wschodu i były dość jasne. Hol znajdował się od zachodu, przez co był ciemny. Wszędzie panowała wilgoć, nie było oświetlenia, ani ogrzewania.

3. Budynek przy ulicy Tumskiej 2.

   Ogólnie więc, lokal był w nie najlepszym stanie, co przełożyło się na opóźnienie w otwarciu placówki. Pracę początkowe polegały na działalności organizacyjnej, gdyż Archiwum nie posiadało w tych pomieszczeniach żadnego zasobu aktowego.

   Zasadnicze zmiany zaszły dopiero w roku 1952, kiedy to na mocy zarządzenia Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z dnia 1 lutego zasób, byłego Archiwum Miejskiego włączono do Powiatowego Archiwum Państwowego. Protokół zdawczo-odbiorczy w sprawie przekazania przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Płocku akt byłego Archiwum Miejskiego, Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych w Warszawie podpisywali ze strony Naczelnej Dyrekcji: dr Zofia Rejman, mgr Leopold Kosiński oraz kierownik Wydziału Ogólno-Gospodarczego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Płocku i kustosz byłego Archiwum Miejskiego Teodor Baburyn. Od tej chwili personel Powiatowego Archiwum Państwowego w Płocku składał się z trzech pracowników: kierownika Wacława Pukasa, asystenta Teodora Baburyna i woźnego Wiktora Taube.

   Od listopada 1952 r. placówką kierował Jan Józef Wańkiewicz. Do końca 1952 roku Powiatowe Archiwum Państwowe pozostawało oddziałem Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Działalność Powiatowego Archiwum Państwowego Płocku, którego zasięg pod względem prac organizacyjno-inspekcyjnych obejmował trzy powiaty: płocki, sierpecki i gostyniński, kończy się z dniem 1 lipca 1953 r., kiedy to na mocy zarządzenia nr 17 Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z dnia 15 czerwca 1953 r., zostało zlikwidowane Powiatowe Archiwum Państwowe w Płocku, a l lipca zaczął działać Oddział Terenowy Archiwum Wojewódzkiego w Warszawie. Kompetencje placówki zostały znacznie powiększone. Zgodnie ze Statutem Organizacyjnym Odział Terenowy miał prawo: przechowywać u siebie zgromadzone akta, opracowywać je i udostępniać zainteresowanym, przeprowadzać kwerendy i sporządzać odpisy akt, organizować pokazy i wystawy archiwalne, wydawać zezwolenia na brakowanie akt w zakładach pracy.

   W lipcu tegoż roku zasób aktowy mieszczący się w pomieszczeniach byłego Archiwum Miejskiego w Ratuszu zostaje przemieszczony do magazynu przy ul. Tumskiej 2. Zasób Oddziału Terenowego w Płocku (dalej: OT Płock) liczył, wówczas 20 zespołów archiwalnych z tego 3 z byłego Archiwum Miejskiego, pozostałe zaś, to zespoły przejęte z urzędów, instytucji w toku działalności Powiatowego Archiwum Państwowego OT Płock.

   W sierpniu 1953 r. asystent Teodor Baburyn przestał pełnić funkcję pracownika państwowej służby archiwalnej, przechodząc w stan spoczynku. Zaś starszy woźny Wiktor Taube po odbytym kursie dla konserwatorów technicznych w Poznaniu, został przeszeregowany na stanowisko konserwatora technicznego w OT Płock. W październiku 1953 r., także na stanowisko konserwatora technicznego został przyjęty L. Chrobociński. Tak, więc w dalszym ciągu zatrudnionych było tylko trzech pracowników.

Przy ciągłym rozszerzaniu kompetencji jednostki warunki lokalowe, po decyzji przejęcia w 1953 r. akt byłych starostw powiatowych, zarządów miejskich i zarządów gminnych, stały się niewystarczające. Jak dowiadujemy się ze sprawozdania za 1953 roku, łączna powierzchnia wszystkich pomieszczeń wynosiła 838 m2.

   W 1954 roku Sąd Powiatowy w Płocku odstąpił Archiwum na potrzeby archiwalne jedną salę na parterze w Gmachu przy ulicy Narutowicza 6.

4. Budynek Sądu przy ul. Narutowicza 4/6.

   Tutaj aż do 1959 roku mieściły się biuro: biblioteka podręczna oraz kilka mniejszych zespołów OT Płock. Pomieszczenie przy ul. Tumskiej 2 pełniło rolę magazynów archiwalnych. Powierzchnia magazynowa wynosiła wówczas ok. 100 m2. Wkrótce stała się niewystarczająca.
   W tej sytuacji zwrócono się do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Płocku o przyznanie dodatkowych pomieszczeń w suterenach Ratusza Płockiego, czyniąc jednocześnie starania o nową lokalizację Archiwum. Sfinalizowano je w 1959 r., kiedy to przyznano OT Płock nowe pomieszczenie po Drukami Płockiej przy ulicy l-go Maja 1 (300 m2).

5. Budynek przy ulicy 1-go Maja.

   Magazyny jednakże nie gwarantowały należytego zabezpieczenia przechowywanym zbiorom. Były wilgotne i bez jakiegokolwiek ogrzewania. Tym samym nie zakończono starań o przyznanie odpowiedniego obiektu, który dawałby możliwość rozwoju tej placówce i zapewnił znośne warunki pracy.

   Lata 1961-1962 charakteryzują się zahamowaniem prac porządkowych i inwetaryzacyjnych spowodowanym m.in. brakami w obsadzie personalnej OT Płock, m.in. brak obsady na stanowisku kierownika OT Płock. Z dniem 3 listopada 1962 r. stanowisko to objęła Czesława Gąska - absolwentka Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu. W latach 1976 - 1983 pełniła ona funkcję dyrektora Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Płocku, natomiast w l. 1984 - 1990 dyrektora Archiwum Państwowego w Płocku. Jej fachowe przygotowanie wkrótce przyniosło pozytywne rezultaty w zakresie ostatecznego uporządkowania zbiorów.

   Jak dowiadujemy się z protokołu wizytacji przeprowadzonej przez przedstawiciela Archiwum Państwowego m.st. Warszawy Stanisławę Bęłza w OT Płocku w dniu 22 grudnia 1967 r., w lokalu Archiwum zachowana była czystość, ale były problemy z ogrzewaniem. Personel liczył pięć osób, tj. asystent naukowo-badawczy, młodszy archiwista i dwóch starszych manipulantów oraz jedna sprzątaczka. W protokole tym podkreślono też prace kancelarii. Prowadzona ona była zgodnie z obowiązującymi przepisami, starannie i systematycznie. Sprawy załatwiane były szybko i właściwie. Ogólnie w Archiwum panowała czystość i porządek, prace były wykonywane systematycznie, mimo dużej ilości zagadnień i absorbujących często spraw administracyjnych.

   Kolejna wizytacja OT Płock została przeprowadzona w dniu 27 stycznia 1970 r., przez przedstawiciela Archiwum Państwowego m.st. Warszawy i Województwa Warszawskiego mgr Jolantę Adamską. Z protokołu wizytacji dowiadujemy się, że 1969 r., przeprowadzony został kapitalny remont budynku Archiwum, podczas którego nastąpiła awaria i zalane zostały pokój kierownika oraz kancelaria. Lokal Archiwum był zagrzybiony, ogrzewany piecami. Temperatura w magazynach wynosiła zaledwie kilka stopni powyżej zera - na skutek, czego praca w nich była niemożliwa. W pokoju kierownika ulatniał się czad w związku z podłączeniem do przewodu kominowego kuchni lokatora. Jak w poprzednim protokole dużo miejsca poświęcono prowadzeniu kancelarii. Teczki były prawidłowo opisane i prowadzone poprawnie. Przestrzegana była też terminowość zachowania spraw. Rocznie załatwianych było ok. 300 kwerend - głównie z akt notarialnych.

   Jak widać największym problemem, z jakim borykało się archiwum był problem lokalowy. Cel osiągnięto w 1972 r., kiedy to uchwałą Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Płocku na siedzibę Oddziału Terenowego przyznano zabytkowy spichlerz, tzw. spichlerz wschodni usytuowany na ulicy Wieczorka 13. Formalnie obiekt został przejęty dopiero w 1982 r., a Pracownie Konserwacji Zabytków przystąpiły do prac remontowych dopiero w 1985 roku.

Nowy podział administracyjny w Polsce w 1975 r., spowodował, ze nastąpiły również zmiany w państwowej sieci archiwalnej. Ponieważ Płock został województwem, Terenowy Oddział Archiwum m.st. Warszawy i Województwa Warszawskiego w Płocku został podniesiony do rangi instytucji szczebla wojewódzkiego i przemianowany (na mocy zarządzenia nr 4 Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 21 stycznia 1976 r. na Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Płocku z Ekspozyturą w Łęczycy.

6. Budynek przy ulicy Wieczorka 13 obecnie ul. Kazimierza Wielkiego 9b.

   Archiwum Państwowe w Płocku od dnia 1 lutego 1976 r. funkcjonowało jako Wojewódzkie Archiwum Państwowe, swoim zasięgiem obejmowało teren woj. płockiego. Pismem z dnia 28 marca 1976 r., znak: 002-7/76, dyrektor archiwum proponując podział etatów, sugerował utworzenie w Archiwum dwóch oddziałów.

Oddział I - materiałów archiwalnych od przełomu XVIII-XIX w. do zakończenia działań wojennych 1944-1945.

Oddział II - materiałów archiwalnych powstałych po zakończeniu działań wojennych 1944-1945 oraz pracowni naukowej, biblioteki i filmoteki.

    Sugestia dyrektora Archiwum nie została uwzględniona przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych, w wyniku, czego zgodnie z zatwierdzonym przez NDAP statutem struktura organizacyjna Wojewódzkiego Archiwum w Płocku przedstawiała się następująco:

1. Oddział materiałów archiwalnych,
2. Pracownia naukowa, biblioteka i filmoteka,
3. Stanowisko pracy ds. reprografii i konserwacji oraz ds. administracyjnych i gospodarczych.

   Faktycznie jednak, od 1976 roku ze względów na trudności kadrowe, w archiwum obowiązywała struktura bez działowa. Ustanowienie struktury organizacyjnej zgodnie z obowiązującym wówczas statutem mogłoby nastąpić po kadrowym wzmocnieniu archiwum.

   W oparciu o obowiązujące przepisy normatywne dyrektor archiwum opracował szczegółowy Regulamin Pracy Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Płocku, który precyzował m.in. obowiązki zakładu pracy, obowiązki poszczególnych pracowników, czas pracy, postanowienia porządkowe, urlopy, wynagrodzenia za pracę, warunki BHP, nagrody i wyróżnienia, kary za naruszenie porządku i dyscypliny pracy. Z regulaminem był zapoznawany każdy nowo przyjęty pracownik archiwum.

Zarządzeniem nr 10 z dnia 17 sierpnia 1976 r. Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych został nadany statut Wojewódzkiemu Archiwum Państwowemu w Płock.

   Archiwum Państwowe realizowało zadania statutowe m.in. poprzez wytypowanie po uzgodnieniu z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych 163 zakładów pracy pod specjalną opieką. Wszystkie zakłady objęte były ewidencją, zaś dla każdego założona była teczka zawierająca:

a) materiały normatywne,
b) protokoły wizytacji i zalecenia powizytacyjne oraz w wyniku konsultacji,
c) wnioski na wybrakowanie, spisy brakowanych akt oraz zezwolenia i korespondencje.

   Analogiczne teczki założone były dla instytucji nie objętych specjalną opieką. Oddzielną ewidencję stanowił rejestr konsultacji. Kierunki pracy w zakresie opieki nad narastającym zasobem były różne. Szczególną uwagę zwracano na archiwa zakładowe administracji ogólnej, bowiem wymagały one szczególnej troski, ze względu na występujące tam poważne zaniedbania w zakresie prac kancelaryjnych i archiwalnych. Stan archiwów w tych placówkach uległ pogorszeniu w wyniku przeprowadzonej reorganizacji administracji.

   W zakresie opieki nad archiwami urzędów miast i gmin nawiązano współpracę z Urzędem Wojewódzkim w Płocku, który udzielał pomocy organizacyjnej i merytorycznej. Wspólnie z Urzędem Wojewódzkim przeprowadzono akcję porządkowania akt prezydiów powiatowych rad narodowych. W wyniku tej akcji około 50 mb. akt kat. A przejęto do Archiwum, a pozostałe akta kat. B o długotrwałym okresie przechowywania przekazano do archiwum zakładowego Urzędu Wojewódzkiego. Była to pożyteczna akcja. W ramach opracowanego programu poprawy stanu archiwów zakładowych podległych jednostek organizacyjnych przeprowadzono szkolenie sekretarzy urzędów odpowiedzialnych za opracowanie i zabezpieczenie akt. Opracowano instruktaż dotyczący organizacji i prac archiwalnych oraz zainicjowano akcję porządkowania i brakowania akt. Wizytację archiwów z podległych jednostek przeprowadzane były przy współudziale przedstawiciela Urzędu Wojewódzkiego. Pracownik Archiwum korzystał przy tym ze środków lokomocji Urzędu Wojewódzkiego, co przy wizytowaniu odległych gmin poważnie ułatwiało i przyśpieszało pracę w tym zakresie. W latach 1976-1980 Archiwum poza wizytacjami (194) przeprowadziło 693 konsultacje. Ilość konsultacji świadczy o dużym zapotrzebowaniu na poradnictwo w zakresie organizowania archiwów zakładowych oraz opracowywania w nich akt. Prace te prowadziła w zasadzie dyrektor Archiwum mgr Czesława Gąska. Zresztą większość prac organizacyjno-inspekcyjnych przy ówczesnej obsadzie kadrowej należała do obowiązków dyrektora. Sytuacja ta uniemożliwiała częste wizytacje, co w przyszłości ujemnie mogło wpłynąć na narastający zasób.

   Kwestia ta wymagała niezwłocznego załatwienia, tj. zatrudnienia przynajmniej jednego pracownika z wyższym wykształceniem.

Wizytacje większych zakładów pracy przeprowadzał dyrektor Archiwum, mniejszych pracownicy.

   Szkolenie personelu archiwów zakładowych przeprowadzało się w ramach konsultacji i wizytacji oraz w Archiwum w miarę napływu zgłoszeń. Punkt konsultacyjny dla uczestników "kursu poznańskiego" znajdował się przy Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Warszawie (dalej: WAP). Wnioski na wybrakowanie akt rozpatrywał dyrektor jako członek WKOMA (Wojewódzka Komisja Oceny Materiałów Archiwalnych) przy WAP w Warszawie. On też wydawał zezwolenia na zniszczenie wybrakowanych kat. Z punktu formalnego, kwestia ta budziła zastrzeżenia, jednak z praktycznego punktu widzenia było to racjonalne wyjście w ówczesnej sytuacji kadrowej Archiwum.

   Zasób Wojewódzkiego Archiwum Państwowego stanowiło 722 zespołów archiwalnych liczących ok. 113 000 j.a., tj. ok. 1415 mb akt /stan na dzień 31.12.1982 r./. Na zasób ten składały się:

a)ocalałe akta z zasobu byłego Archiwum Państwowego w Płocku działającego w okresie międzywojennym. Archiwum to funkcjonowało od czerwca 1919 r., do 1939 r., ewakuowane w czasie wojny przez okupanta do Królewca, tylko w ilości ok. 30% wróciło po wojnie do Płocka, do powołanego tu w 1950 r., Archiwum Państwowego będącego Oddziałem Terenowym Archiwum Państwowego m.st. Warszawy i Województwa Warszawskiego;
b)ocalałe akta z zasobu byłego Archiwum Miejskiego w Płocku, sięgającego swoją genezą, co najmniej XIV wieku, a wcielonego do w/w Oddziału Terenowego w Płocku w 1952 roku;
c) zasób byłego Powiatowego Archiwum Państwowego w Łęczycy działającego w okresie powojennym i zniesionego w 1976 roku.

W zbiorach tematycznie wyróżniały się niżej wymienione grupy aktowe:

1) Akta miast - m.in. Płocka z lata 1808-1856, Gostynina, Gąbina z lat 1812-1950, Wyszogrodu z lat 1862-1950, Sierpca, Raciąża z lat 1883-1950, Łęczycy z lat 1806-1950, Ozorkowa, Piątku, Parzęczewa. W największym z w/w zespołów, tj. w archiwaliach miejskich Płocka z XIX wieku znajdują się liczne odpisy przywilejów nadawane miastu przez panujących oraz akta cechowe, zespół liczył wtedy przeszło 30 tyś. j.a.. Inne zespoły miejskie, aczkolwiek skromniejsze liczbowo, stanowią także interesującą ilustrację całokształtu życia mniejszych ośrodków miejskich np. Gąbina i Łęczycy w okresie zaborów i w okresie odzyskania niepodległości.

2) Akta władz i urzędów województwa, a następnie guberni płockiej z lat 1816-1914. Grupę tworzyło kilka dużych zespołów na czele z Komisją Wojewódzką Płocką, Rządem Gubernialnym Płockim, Kancelarią Gubernatora Płockiego, Płocką Izbą Skarbową, Zarządami Żandarmerii oraz dziesiątki innych drobniejszych zespołów dających obraz życia politycznego, społecznego i gospodarczego Mazowsza Płockiego w XIX wieku i pocz. XX w.

3) Akta notarialne z lat 1808-1950, na które składały się kancelarie pisarzy aktowych i notariuszy z powiatów: płockiego, sierpeckiego, gostynińskiego, łęczyckiego i poddębińskiego.

4) Akta stanu cywilnego różnych wyznań z lat 1808-1882 z powiatu płockiego, sierpeckiego i gostynińskiego, przeszło 9000 ksiąg. W aktach niektórych parafii występują sumariusze sporządzone, co prawda w drugiej połowie XIX wieku, lecz zawierające dane sięgające kilku wieków wstecz - np. w sumariuszu parafii Płock figurują wpisy o urodzonych, zmarłych począwszy od 1585 r.

5) Akta stanu cywilnego władz szkolnych i nieliczne zespoły szkół od początków XIX wieku do 1969 r. wśród nich pierwszoplanowe miejsce zajmowała spuścizna aktowa Naczelnika Płockiej Dyrekcji Naukowej z lat 1864-1914, Płockiego Inspektora Szkolnego z lat 1917-1939, Gimnazjum Męskiego w Płocku z lat 1819-1914, XIX-wiecznego Gimnazjum Żeńskiego w Płocku, Szkoły Muzycznej Ludowego Instytutu Muzycznego w Płocku z okresu powojennego, niektórych szkół łęczyckich.

6) Akta władz terenowych i urzędów administracji państwowej z okresu PRL, tj. starostw powiatowych i powiatowych rada narodowych z lat 1945-1950, prezydiów powiatowych rad narodowych i urzędów powiatowych, akta gmin z powiatów: płockiego, sierpeckiego, gostynińskiego, łęczyckiego i poddębińskiego.

7) Akta organizacji, związków i stowarzyszeń, na które składały się drobne zespoły z XIX i XX wieku. Liczebniejsze były akta trzech Komend Powiatowych Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" w Płocku, Sierpcu i Gostyninie z lat 1948-1955.

Oprócz podstawowych funkcji, tj. gromadzenia i opracowywania zasobu Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Płocku realizowało inne, rozliczne przypisane jego kompetencji zadania, tj.:

a) udostępniało zasób we własnej pracowni naukowej, a także poprzez załatwianie wszelkiego typu kwerend dla odbiorców krajowych i zagranicznych, urzędowych i prywatnych udostępniało rocznie do 3 000 j.a. w pracowni naukowej i załatwiło przeszło 300 kwerend;

b) realizowało prace związane z opieką nad narastającym zasobem archiwalnym, tj. opiniowało dla zakładów pracy województwa płockiego normatywy kancelaryjne i archiwalne, wydawało zezwolenia na niszczenie akt nieposiadających wartości historycznej, kontrolowało archiwa zakładowe, udzielało licznych porad dot. funkcjonowania tychże 170-200 konsultacji rocznie;

c) prowadziło prace naukowo-badawcze i popularyzowało zasób poprzez publikację źródeł i artykułów informacyjnych o zasobie m.in. cykl artykułów w Notatkach Płockich pt. "Źródła Płockie" autorstwa Czesławy Gąski, udostępniało materiały dla wystaw i pokazów, dla przykładowych izb muzealnych, organizowało lekcje archiwalne dla kółek historycznych itp.

   W dniu 15 października 1981 r. zgodnie z decyzją Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych została przeprowadzona w Archiwów Państwowym w Płocku wizytacja. Przeprowadzili ją doc. Mieczysław Bandurka WAP w Łodzi oraz mgr Edward Mały - starszy specjalista w Wydziale Organizacyjno-Prawnym NDAP. Wizytacja objęła realizacje zadań statutowych związanych z narastającym zasobem, jego ewidencję, naukowe opracowanie zasobu i jego wykorzystywanie oraz sprawy kadrowe i organizację pracy za lata 1976-1980.

   Kontrola potwierdziła, że organizatorem pracy w Archiwum był bezpośrednio dyrektor, który ze względów obiektywnych zmuszony był osobiście ukierunkowywać pracę każdego pracownika. Na przyczynę takiego stanu rzeczy wskazywano już wcześniej wskazane, trwające od początku utworzenia Wojewódzkiego Archiwum w Płocku (WAP) trudności kadrowe wynikające z braku w Archiwum pracowników o fachowym przygotowaniu w zakresie archiwistyki lub z wyższym wykształceniem humanistycznym.

Jest oczywiste, że taki stan rzeczy rzutował na organizację pracy i znacznie ją utrudniał.

   W 1984 r. w skutek wejścia w życie nowej ustawy z dnia 14 lipca 1983 roku o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach z nazwy Archiwum (jak i pozostałych archiwów państwowych) wykreślono przymiotnik "Wojewódzkie". W myśl art. 28 w/w ustawy z 1983 r. archiwa, a tym samym Archiwum Państwowe w Płocku przypisano następujące zadania: kształtowanie państwowego zasobu archiwalnego, kontrolę postępowania z materiałami w archiwach zakładowych, przechowywanie, ewidencjonowanie i udostępnianie materiałów archiwalnych, prowadzenie prac naukowych, popularyzacja wiedzy o materiałach archiwalnych, wydawanie uwierzytelnionych odpisów i reprodukcji z przechowywanych akt.

   W 1986 r. w Archiwum Państwowym w Płocku wprowadzono nowy statut. Zgodnie z nim na czele Archiwum stał dyrektor, którego powoływał i odwoływał Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych. Przed którym też był odpowiedzialny za całokształt działalności Archiwum. Do zakresu obowiązków dyrektora Archiwum należało w szczególności:

1)ogólne kierownictwo w sprawach naukowo-badawczych, organizacyjnych i administracyjnych,

2) ogólny nadzór nad zasobem i majątkiem Archiwum,

3) reprezentowanie Archiwum na zewnątrz,

4) przedkładanie Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych planów rzeczowych i finansowych oraz sprawozdań i wniosków dotyczących ich realizacji,

5) zatwierdzenie wydatków budżetowych w ramach planów finansowych,

6) wydawanie decyzji w sprawach dotyczących działalności Archiwum oraz przewidzianych odrębnymi przepisami,

7) bezpośrednie kierowanie personelem,

8) czuwanie nad podnoszeniem kwalifikacji naukowych i zawodowych pracowników,

9) wydawanie zarządzeń wewnętrznych, regulaminów i instrukcji,

10) kierowanie realizacją zadań obronnych w zakresie przewidzianym odrębnymi przepisami[1].

   Poza dyrektorem statut przewidywał też pracowników działalności podstawowej oraz pracowników naukowo-badawczych. Na czele komórki organizacyjnej stał kierownik, który wedle § 9 w/w statutu ponosił odpowiedzialność za całokształt działalności. On też określał zakres czynności podległych mu pracowników.

Zadania Archiwum Państwowego w Płocku, określał natomiast § 6 wspominanego statutu, a mianowicie:

kształtowanie i nadzór nad państwowym zasobem archiwalnym, tj. ustalanie dla swojego terenu wykazu jednostek organizacyjnych, w których tworzono i prowadzono archiwa zakładowe, opiniowanie normatywów kancelaryjnych i archiwalnych, wizytowanie archiwów zakładowych i wydawanie zaleceń pokontrolnych, wydawanie zezwoleń na brakownie dokumentacji niearchiwalnej i dokonywanie ekspertyz, udzielanie wszelkich porad i konsultacji w zakresie funkcjonowania archiwów zakładowych, organizowanie szkoleń dla prowadzących archiwa zakładowe;

przejmowanie i zabezpieczanie materiałów archiwalnych, tj. przejmowanie z jednostek organizacyjnych, tworzących materiały archiwalne dokumentacji składającej się na wymienione materiały, zabezpieczanie jej w swoich magazynach, zapewniając archiwaliom należytą ochronę i konserwację;

ewidencjonowanie i opracowanie materiałów archiwalnych, tj. Archiwum miało opracowywać materiały archiwalne poprzez ich segregację, inwentaryzację i systematyzację, prowadzenie ewidencji tychże materiałów w postaci spisu zespołów, księgi nabytków i ubytków, inwentarzy książkowych i kartkowych, kartoteki zespołów, itp.

udostępnianie materiałów archiwalnych w pracowni naukowej;

prowadzenie działalności naukowej i wydawniczej, tj. prowadzenie prac naukowych w zakresie archiwistyki poprzez badania indywidualne i zespołowe, opracowywanie ekspertyz, uczestniczenie w zebraniach naukowych, przygotowywanie wydawnictw w zakresie źródeł, archiwalnych pomocy informacyjno-ewidencyjnych, współdziałanie z instytucjami naukowymi itp.;

prowadzenie działalności informacyjnej i popularyzacyjnej o materiałach archiwalnych i archiwach, tj. opracowywanie informatorów o materiałach archiwalnych, artykułów popularyzujących zasób pod kątem jego przydatności do wszelkiego typu badań wśród społeczeństwa, a zwłaszcza badaczy regionalistów. Organizowanie wystaw i pokazów materiałów archiwalnych, upowszechnianie wiedzy o materiałach archiwalnych za pośrednictwem środków masowego przekazu. współpracowanie z wszelkiego typu przyzakładowymi muzeami i izbami historii zakładów, przygotowywanie kwerend tematycznych;

prowadzenie rejestru niepaństwowego zasobu archiwalnego;

wydawania uwierzytelnionych wypisów, odpisów, wyciągów oraz zaświadczeń z przechowywanych materiałów archiwalnych.

Zasób Archiwum Państwowego w Płocku w 1986 r. zgodnie z w/w statutem organizacyjnym stanowiły materiały archiwalne wchodzące w skład państwowego zasobu archiwalnego:

a) zgromadzone do dnia 31.01.1976 r. w byłym Oddziale Terenowym w Płocku i byłym Powiatowym Archiwum Państwowym w Łęczycy,

b) powstałe lub powstające na terenie działania AP, przejmowane przez AP po 31.01.1976 r. od władz, urzędów, instytucji, organizacji i osób prywatnych.

   W skład zasobu Archiwum Państwowego w Płocku wchodziły również materiały archiwalne niepaństwowego zasobu archiwalnego przyjmowane na podstawie art. 9, 10, 11 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

W skład Archiwum Państwowego w Płocku wchodziły:

1) Oddział materiałów archiwalnych,
2) Pracownia naukowa z biblioteką
3) Stanowisko pracy ds. administracyjnych i obsługi kancelaryjnej
4) Magazyn materiałów archiwalnych znajdujący się poza siedzibą AP, tj. w Łęczycy, noszący nazwę Ekspozytury.

   Sytuacja ta trwała do 1991 r., kiedy zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej w sprawie likwidacji Archiwum Państwowego w Płocku, Archiwum znów stało się Oddziałem Archiwum Państwowego m. st. Warszawy. Kierownictwo nad Oddziałem objęła dr Anna Maria Stogowska.

   15 czerwca 1992 r. w obecności Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych odbyło się oficjalne otwarcie nowej siedziby. W międzyczasie zasób archiwalny został przeniesiony do odrestaurowanego XIX wiecznego spichlerza, gdzie Archiwum ma swą siedzibę do dnia dzisiejszego.

   Mocą zarządzenia nr 8 Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z dnia l września 1994 r.zostały zlikwidowane oddziały zamiejscowe Archiwum Państwowego m.st. Warszawy w Płocku, Łęczycy i Kutnie. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 lipca 1994 r., utworzono Archiwum Państwowe w Płocku z dwoma oddziałami zamiejscowymi: w Kutnie i Łęczycy.

W 1995 r. w Archiwum Państwowym w Płocku został wprowadzono nowy statut. Zgodnie z nim na czele Archiwum stał dyrektor, którego powoływał i odwoływał Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych, przed którym też był odpowiedzialny za całokształt działalności Archiwum. Funkcję tą powierzył w dniu 31 sierpnia 1994 r. Pani dr Annie Marii Stogowskiej. Do zakresu obowiązków dyrektora Archiwum należało w szczególności:

1) ogólne kierownictwo w sprawach organizacyjnych, administracyjnych, metodycznych i naukowo-badawczych,
2) ogólny nadzór nad zasobem i majątkiem Archiwum,
3) reprezentowanie Archiwum na zewnątrz,
4) przedkładanie Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych planów rzeczowych i finansowych oraz sprawozdań i wniosków dotyczących ich realizacji,
5) dokonywanie wydatków budżetowych w ramach planów finansowych,
6) wydawanie decyzji w sprawach dotyczących działalności Archiwum oraz przewidzianych odrębnymi przepisami,
7) tworzenie oddziałów miejscowych (w centrali) Archiwum,
8) czuwanie nad podnoszeniem kwalifikacji naukowych i zawodowych pracowników,
9) wydawanie zarządzeń wewnętrznych, regulaminów i instrukcji,
10) kierowanie realizacją zadań obronnych w zakresie przewidzianym odrębnymi przepisami[1].

   Poza dyrektorem statut przewidywał też pracowników działalności podstawowej, do których miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych oraz pracowników naukowych, do których miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych. Na czele komórki organizacyjnej stał kierownik, który wedle § 9 w/w statutu ponosił odpowiedzialność za całokształt działalności podległej komórki. On też określał zakres czynności podległych pracowników. Z dokumentacji organizacyjnej Archiwum wynika, że został powołany jedynie kierownik Oddziału II. Z planów pracy ww. pracowników sporządzanych na rok 1996, 1997 wynika, że zadania Oddziału I i Oddziału II były realizowane przez wszystkich pracowników merytorycznych. Nie powołano kierownika Oddziału I, ponieważ zbyt mała ilość pracowników merytorycznych, w tym dwóch ze średnim wykształceniem i trzech z wyższym (w tym jeden stażysta) nie spełniało warunków na powierzenie funkcji kierownika. W piśmie z dnia 15 września 1997 r. skierowanym do Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych dyrektor opisując obsadę personalną, zwracała uwagę na brak pracowników administracji i konieczność powierzenia tych prac pracownikom merytorycznym oraz brak pracowników merytorycznych z dużym stażem pracy, co wpływało na wypełnienie zadań statutowych placówki.

Zadania Archiwum Państwowego w Płocku, określał natomiast § 5 wspominanego statutu, a mianowicie:

kształtowanie państwowego zasobu archiwalnego i nadzór nad nim, tj. prowadzenie wykazu państwowych jednostek organizacyjnych wytwarzających materiały archiwalne, kontrola archiwów zakładowych, wydawanie zaleceń pokontrolnych oraz sprawdzenie ich wykonania (lustracja), przeprowadzanie ekspertyz dokumentacji niearchiwalnej oraz wydawanie zezwoleń na przekazywanie jej na makulaturę, uzgadnianie przepisów kancelaryjnych i archiwalnych, udzielanie wskazówek organizacyjnych i metodycznych oraz instruktażowych dla personelu archiwów zakładowych, szkolenie personelu archiwów zakładowych;

przejmowanie i zabezpieczanie materiałów archiwalnych, tj. współpraca z archiwami zakładowymi w celu odpowiedniego przygotowania i systematycznego przekazania archiwaliów, ochrona zasobu archiwalnego, profilaktyka i konserwacja materiałów archiwalnych, mikrofilmowanie zabezpieczające;

ewidencjonowanie i opracowanie materiałów archiwalnych, tj. Archiwum miało prowadzić ewidencję materiałów archiwalnych, opracowywanie zasobu archiwalnego, oraz archiwalnych pomocy ewidencyjno-informacyjnych. (Z wykazu zespołów /zbiorów/ akt przechowywanych w Archiwum (według stanu na dzień 31 sierpnia 1997 r.) wynika, że zasób obejmował ogółem 1007 zespołów, co stanowiło 151.611 j.a., tj. 1.923,43 mb);

udostępnianie materiałów archiwalnych, tj. udzielanie informacji o zasobie i udostępnianie pomocy ewidencyjno-informacyjnych, udostępnianie materiałów archiwalnych w Pracowni Naukowej, wypożyczanie archiwaliów i udział w wymianie międzyarchiwalnej, wydawanie uwierzytelnionych odpisów, wypisów, wyciągów i reprodukcji przechowywanych materiałów, a także zaświadczeń na podstawie tych materiałów;

prowadzenie działalności naukowej i wydawniczej, tj. podejmowanie i prowadzenie indywidualnych oraz zespołowych badań w zakresie archiwistyki i dyscyplin pokrewnych, organizowanie zebrań, konferencji naukowych, itp., opracowanie ekspertyz i opinii naukowych, przygotowywanie wydawnictw źródłowych oraz publikacji naukowych z archiwistyki i historii, podnoszenie kwalifikacji zawodowych i uzyskiwanie stopni naukowych, szkolenia specjalistyczne;

prowadzenie działalności informacyjnej i popularyzacyjnej o materiałach archiwalnych i archiwach, tj. opracowywanie materiałów informacyjnych oraz współpraca z COIA (Centralny Ośrodek Informacji Archiwalnej) i ośrodkami informacji naukowej, organizowanie wystaw i pokazów, upowszechnianie wiedzy o archiwach poprze organizowanie spotkań i udzielanie informacji środkami masowego przekazu, współpraca ze Stowarzyszeniem Archiwistów Polskich, Polskim Towarzystwem Historycznym i stowarzyszeniami regionalnymi;

prowadzenie rejestru niepaństwowego zasobu archiwalnego;

wydawania uwierzytelnionych wypisów, odpisów, wyciągów oraz zaświadczeń z przechowywanych materiałów archiwalnych.

   Według § 7 Statutu z 1995 r. zasób Archiwum stanowiły materiały archiwalne powstałe w wyniku działalności organów władzy i administracji państwowej oraz innych państwowych jednostek organizacyjnych z terenu województwa płockiego oraz jego zasób historyczny. W skład zasobu Archiwum wchodzą również materiały archiwalne niepaństwowego zasobu archiwalnego przejęte przez Archiwum z chwilą ustania działalności jednostek organizacyjnych (takich jak: partie polityczne, organizacje polityczne, spółdzielcze, społeczne, kościoły i związki wyznaniowe i inne) oraz materiały archiwalne, mające znaczenie dla zasobu państwowego.

   W dniu 18 listopada 1996 r. zarządzeniem nr 1 Dyrektora Archiwum wprowadzono nowy regulamin pracy obowiązujący w Archiwum Państwowym w Płocku, w Oddziałach Kutnie i w Łęczycy. Został on opracowany zgodnie z obowiązującymi przepisami normatywnymi i precyzował m.in. obowiązki zakładu pracy, obowiązki poszczególnych pracowników, czas pracy, postanowienia porządkowe, urlopy, wynagrodzenia za pracę, warunki BHP, nagrody i wyróżnienia, kary za naruszenie porządku i dyscypliny pracy. Z regulaminem zapoznawano każdego nowo przyjmowanego pracownika archiwum.

   Ostatnia reforma administracyjna z 1999 r. nie zmieniła statusu, ani zasięgu terytorialnego działania AP Płock, mimo że Płock znalazł się w województwie mazowieckim. Nadal Archiwum było jednostką samodzielną z dwoma zamiejscowymi Oddziałami w Kutnie i w Łęczycy, podległa bezpośrednio Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych w Warszawie. Zasięg działania nie uległ zmianie i nadal obejmował obszar obejmujący na terenie woj. mazowieckiego: m. Płock, wszystkie gminy wchodzące w skład powiatów gostynińskiego, płockiego i sierpeckiego, gminę Czerwińsk n/Wisłą (pow. płoński), Iłów (powiat sochaczewski). Na terenie woj. łódzkiego obszar obejmujący: wszystkie gminy wchodzące w skład powiatu kutnowskiego, m. Łęczyca i gminy Daszyna, Góra Św. Małgorzaty, Łęczyca, Piątek i Witonia.

Wielkie zasługi dla funkcjonowania tej placówki położyły: mgr Czesława Gąska - wieloletni kierownik Oddziału Terenowego, autor większości inwentarzy i licznych publikacji i dr Anna Maria Stogowska - dyrektor AP Płock do 2001 r. Obecnie dyrektorem Archiwum jest mgr Leszek Franciszkiewicz. Z dniem 1 lipca 2003 roku funkcję zastępcy dyrektora pełni mgr Krystyna Bańka.